blog

Organisatiecultuur meten – onzalig plan of goed idee?

18-05-2020     Blog
Auteur Walter Faaij
Vaste spreker binnen onze opleiding Impactmanagement. Corporate antropoloog, consultant, spreker, ondernemer en verhalenverteller.

Walter is een vaste gastdocent binnen onze opleiding Impactmanagement. Hij is gespecialiseerd in organisatiecultuur, cultuurverandering en duurzaamheid. Hij is oprichter van Green Culture Lab en associate partner van netwerkorganisatie Human Dimensions. Walter begeleidt organisaties en bedrijven op het snijvlak van duurzaamheid en organisatie- of cultuurverandering. 

‘I don’t do culture’ hoorde ik een leider zeggen in de loop van een cultuurtraject. Ik denk dat dat onmogelijk is, en dat we allemaal aan cultuur doen. Het is simpelweg onmogelijk om ‘niet aan cultuur te doen’. Daarom is het verstandig om heel bewust te bouwen aan cultuur in je organisatie. Als je dat niet doet, vormt cultuur zich nog steeds, op een manier die je misschien niet wilt. Dan heb je ineens gedoe in de onderstroom, lopen je projecten niet zoals je wilt en behaal je je doelen niet.  If you don’t do culture, culture does you.

Zeker voor organisaties die willen bijdragen aan de wereld, die positieve impact willen maken, is het essentieel om actief en bewust aan organisatiecultuur te bouwen. Corona legt feilloos een aantal weeffouten in ons systeem bloot. We overbelasten onze ecosystemen en hebben een samenleving met grote economische en sociale ongelijkheid gecreëerd. We leven in een systeem dat gebouwd is op de overtuiging dat economische groei belangrijker is dan welzijn en duurzaamheid.

Impact is daarom bij uitstek een cultuurvraagstuk omdat het gaat over overtuigingen, waarden, normen en collectief gedrag. Het gaat over morele vraagstukken, over onze relatie met de aarde, over hoe we samen mens willen zijn. De transitie naar een impactgerichte organisatie is een cultuurverandering. Dat maakt het belangrijk om te snappen wat de ongeschreven regels zijn, hoe de interne logica werkt en welke spanningsvelden en dilemma’s opgelost moeten worden. Alleen vanuit een diepgaand begrip van je organisatiecultuur, kun je bouwen aan een impactgerichte organisatie. Immers, ‘culture eats strategy for breakfast’.

Maar wat is een impactgerichte cultuur? En hoe weet je of je op de goede weg bent? Een nulmeting van je cultuur doen; is dat een onzalig plan of een goed idee? Hieronder helpen we je op weg.

Cultuur – wat is dat eigenlijk?

Iedere groep mensen en organisatie bouwt iets dat we cultuur noemen, door unieke antwoorden te vinden op universele vragen. Iedere groep moet uitdokteren wat zijn bestaansrecht is (externe aanpassing), en hoe er samengewerkt gaat worden (interne afstemming). De set unieke antwoorden vormt samen cultuur.

Die unieke antwoorden ontstaan meer dan dat je ze met elkaar bewust en expliciet formuleert. Niks heeft betekenis van zichzelf, en hebben we antwoorden te vinden op wat we goed en fout vinden (elkaar de hand schudden), wat waar is en wat niet waar is, wat mooi is en wat lelijk. Die betekenisgeving is een voortdurend proces en gebeurt in doorlopende interactie. Als we collectief of met een meerderheid in een betekenis geloven, wordt dat de (tijdelijke) waarheid van een groep en gaan de groepsleden daarnaar handelen.

Er is altijd een interne logica

Cultuur heeft de neiging te stollen in allerlei vormen zoals logo’s, afspraken, protocollen, werkprocessen en beleid. Maar ook in fysieke infrastructuur, wagenparken, de inrichting van het kantoorpand, en een personeelsbestand. En in ongeschreven, onbewuste en impliciete culturele afspraken en spelregels die je met elkaar hebt. Zo doen wij dat hier.

Vanuit de antropologie kun je dan ook niet zeggen dat het ene antwoord beter is dan het andere, het is hooguit anders. Je kunt wel de vraag stellen in hoeverre de organisatiecultuur functioneel is voor de (nieuwe) doelen die de organisatie zich gesteld heeft. In tijden van veranderingen en transitie komen die antwoorden onder spanning te staan en staat de groep voor ingewikkelde keuzes en dilemma’s die gepaard gaan met allerlei vormen van sabotage en machtsdynamiek.

We vonden het bijvoorbeeld heel lang normaal om onze economie en samenleving te baseren op het grootschalig verbruiken van fossiele brandstoffen voor onze elektriciteit, onze mobiliteit en voor een groot aantal plastic producten. Inmiddels vinden we dat niet meer, maar we zitten nog wel met de fysieke erfenis in de vorm van infrastructuur en een machtssysteem gebouwd op het oude fossiele betekenissysteem.

Kun je een organisatiecultuur überhaupt meten?

Het begrijpen van cultuur wordt makkelijker als je niet oordeelt, en probeert de interne logica te achterhalen. Waarom doen de mensen in deze groep wat ze doen?

Edgar Schein heeft een bruikbaar model ontwikkeld om cultuur gestructureerd te beschrijven of kwalitatief te meten. Hij formuleert per hoofdvraag (extern bestaansrecht en interne afstemming) een aantal items waarop iedere groep antwoorden heeft te vinden. Bekijk hiervoor het Green Culture Canvas, met per item een aantal vragen die je helpen om te komen tot een beschrijving van de organisatiecultuur.

De beschrijving en duiding die dat oplevert zou je kunnen zien als een cultuurfoto. Zo’n foto geeft niet alleen zicht op de mozaïek van micro-stories maar ook op hoe schijnbaar losstaande gebeurtenissen onderdeel van hetzelfde terugkerende patroon zijn. Dat geeft diepgaand inzicht en logische verklaringen voor wat er gebeurt. Bovendien krijg je zicht op polariteiten in de organisatie, spanningsvelden die je niet kunt oplossen maar wel moet managen.

Het goede nieuws: cultuur meten is cultuur beïnvloeden

Alleen al door mensen te bevragen over wat zij normaal vinden, wat echt heel gek zou zijn, waarom mensen doen wat ze doen, wat je moet doen om erbij te horen en wat je moet weten om iets voor elkaar te krijgen, gaan mensen daarover nadenken. Daarmee zet je het gesprek over cultuur aan, en zeker als mensen er met elkaar over gaan praten zet je een betekenisgevend proces in gang. Waarom is een impactgerichte organisatie (of een anderhalve-meter-samenleving) zo belangrijk, welke normen en gedragsregels levert dat op, wat betekent dat in de dagelijkse praktijk, en welke (fysieke) dingen moet je daarvoor regelen? Iedere fundamentele sociale verandering of cultuurverandering gaat over nieuwe betekenisgeving.

Conclusie: organisatiecultuur meten of niet?

De verleiding is groot om cultuur te meten, liefst kwantitatief en in vergelijkbare cijfers of eenheden. De antropologie leert ons dat een kwalitatieve duiding diepgaander begrip oplevert dan een kwantitatieve vergelijking van cultuur. Als je wilt begrijpen waarom mensen doen wat ze doen, is het essentieel om hún betekenissysteem te begrijpen. En niet door je eigen betekenissysteem naar de ander te kijken.

Daarom is het zo waardevol om cultuur kwalitatief te meten, te duiden. Met een cultuurfoto als startpunt kun je de dialoog met elkaar aangaan over waar je bent, waar je zou willen zijn, hoe je zou willen dat de cultuur is, hoe je disfunctionele patronen kunt doorbreken en hoe je bestaande polariteiten te managen hebt. Kijken om te begrijpen, niet om te oordelen.

Cultuur begrijpen is de sleutel tot het bouwen aan een impact-gerichte organisatie om de transitie naar een duurzame samenleving te versnellen.

Hulp nodig bij het maken van de cultuurverandering?

Lees hier meer en/of neem contact op met Walter Faaij.

Voor wie meer wil lezen

Bohm, David – On Dialogue (1996)
Braun & Kramer – De Corporate Tribe (2015)
Johnson, Barry – Polarity Management (1996)
Schein, Edgar – De bedrijfscultuur als ziel van de onderneming (2000)

Deel dit blog op

Alle blogs

Zoekresultaten

16-09-2021     Blog
Michal over onze Opleiding Impactmanagement

In deze korte blogserie (van drie blogs in totaal) interviewen we drie alumni van onze Opleiding Impactmanagement. Wat inspireerde ze om meer in te zetten op impactmanagement? Hoe hebben ze de opleiding ervaren? Hoe brengen ze hun kennis nu in de praktijk? Dit tweede interview is met Michal Ragowan, zij werkt bij de Gemeente Den Haag als Organisatieadviseur. Lees gauw verder!

Laura van Olst


09-09-2021     Blog
Myra over onze Opleiding Impactmanagement

In deze korte blogserie (van drie blogs in totaal) interviewen we drie alumni van onze Opleiding Impactmanagement. Wat inspireerde ze om meer in te zetten op impactmanagement? Hoe hebben ze de opleiding ervaren? Hoe brengen ze hun kennis nu in de praktijk? Dit eerste interview is met Myra Groenink van het Prins Bernhard Cultuurfonds. Lees gauw verder!

Laura van Olst


23-09-2021     Blog
Renée over onze Opleiding Impactmanagement

In deze korte blogserie (van drie blogs in totaal) interviewen we drie alumni van onze Opleiding Impactmanagement. Wat inspireerde ze om meer in te zetten op impactmanagement? Hoe hebben ze de opleiding ervaren? Hoe brengen ze hun kennis nu in de praktijk? Dit derde interview is met Renée Gunst, zij werkt bij de Gemeente Utrecht. Lees gauw verder!

Laura van Olst


24-08-2021     Blog
Maak meer verschil met jouw organisatie - start met deze 4 vragen!

Veel organisaties die meer zicht willen hebben op hun impact denken al gauw aan een impactmeting. Een belangrijke stap, want door impact te meten kun je uiteindelijk beter je claims onderbouwen, je werknemers motiveren en uiteindelijk ook beter sturen op maximale impact*. Maar meten kan intensief en lastig zijn, dus ben je daar (nog) niet aan toe? Ook dan kun je beginnen met sturen op impact. Begin dan bij het aanscherpen van je strategie, aan de hand van de volgende vier vragen.

Anne de Vries


24-02-2021     Blog
Drie goede redenen om je impact te meten

Steeds meer organisaties maken de transitie naar sturen op impact in alles wat ze doen, in plaats van alleen rapporteren op activiteiten en bereikcijfers. Het meten van die impact hoort daar natuurlijk bij. Net als dat je je financiën bijhoudt en sturingsinformatie voor je HR management gebruikt. Ben je nog niet helemaal overtuigd? Of vraag je je af waarom je het ook alweer doet? Wij geven je drie goede redenen waarom je zou moeten inzetten op impact meten.

Laura van Olst (i.s.m. Simone de Wit voor casus)


06-05-2021     Blog
Impact denken en doen, hoe krijg je ze mee?

De groep organisaties die stuurt op impact wordt steeds groter. Dit betekent ook dat er steeds meer sprake is van gedeelde dilemma’s en uitdagingen. In deze blog behandelen we één van die veelgehoorde uitdagingen: hoe krijg je mensen mee in jouw organisatie in het impact denken en doen? We delen een viertal praktische tips om jouw aanpak voor impactmanagement van de grond te krijgen.

Robert Zwiers


17-02-2021     Blog
Maximale impact als hoogste doel! Toch?

De plek van sturen op impact in geloofsorganisaties

In mijn werk als impact consultant kom ik veel in aanraking met organisaties met een sociale missie. Deze organisaties sturen op een zo groot en mooi mogelijk resultaat. Dit betekent dat er keuzes worden gemaakt die niet het meest winstgevend zijn of het makkelijkst te bereiken zijn, of het beste voor de klant. Want het draait om Impact met een hoofdletter: zo’n groot mogelijk en duurzaam verschil maken. En al het andere is daaraan ondergeschikt.

Toch?

Joanne Pieterse


07-07-2021     Blog
Meer impact uit de beschikbare middelen? Tilburg bewijst dat het kan!

Veel gemeentes worstelen met het rond krijgen van hun begroting. Voor bepaalde maatschappelijke problemen kampen ze met grote tekorten. En de vraag die zij zich stellen is: hoe kan ik mijn geld zo inzetten dat ik zoveel mogelijk impact maak?

Linda Dominguez Alvarez


27-05-2021     Nieuws
Nieuw: onze e-learning 'Meer impact in 6 weken'!

Na hard werken is het zover: onze e-learning Meer impact in 6 weken wordt op 1 juni gelanceerd op onze Impact Campus! In het kort: in 6 modules en 6 weken leer je impact denken en doen, geheel in je eigen tijd. Het bijzondere aan deze e-learning is dat het een laagdrempelige kennismaking is met het impactvak.

Laura van Olst